FENDO A PAROLA
SINONIMOS QUE SON SIÑALS

Diz que cada luenga ye una forma de conzebir a bida, que una peculiar cosmobisión reside en cada fabla, en toz y cada uno de os luengaches de a redonda Tierra. 
Diz que os inuit -esquimals- tienen dozenas de nombres ta ra nieu, diz que bi ha luengas en o selbatico ecuador que i fan serbir una ripa bozes ta l'árbol, no tenendo denguna en concreto ta ra gran planta. 
L'aragonés tamién tiene un fascal de bocables si fa u no fa sinonimos, encara que a sinonimia total no esista ta bels contenitos semanticos. Nos baldrán barios bien esplateros como exemplo: allí an os castellanos dizen *nada* u os catalans *res*, l'aragonés esparde dadoso un amplo abanico d'espazios lasos sin cosa, ni pon, ni brenca, ni chisla, ni estopenzia, ni ripio, ni res, ni texillo, ni zarrapita ni meya. ¿Será talmén un sintoma de cacana autoestima? Debán *dels asenyats catalans* y de *los orgullosos castellanos*, no nos estalbiamos una singular riqueza de nombres ta dizir-le a uno: birontón, simple, fato, abugo, zeneque, menanzio, pocotalento, patantún, fabán, papis, felalo, melampo... y mesmo femos cazar zamuecas a bels zamuecos u tratamos de fatos a os tranquilos abitadors de a sondormita Uesqueta. ¿A qué se debe tanta ripa sinonimos? ¿Ye fateza propia u allena? Dizir-lo-me, si bos plaz. 
Y encara no conformes con ixo, no ye raro que belunos ?charrar y zorrupar tot ye empezipiar, diziban? gosen identificar-nos con que ir de pintonet ye condizión *sine qua non* ta paroliar bufaus, capinos, pifolos, rusios, zorros como canastas... 
Estando amigos as cosas asinas ¿cómo radio imos a replegar bonicas, polidas, fermosas, majas, guallardas parolas d'asperanza que a muntons, a puyals, a fascals, a ripas, a palleradas, a burguils, plenen d'empenta y rasmia as nuestras lasas, buedas, desentas, bofas, simias pochas de futuro?

Fendo a Parola, Chabier Tomás Arias
[Premio Arnal Cavero 1998]